FIP nedir?

Feline Enfeksiyöz Peritonit, yaygın adıyla FIP, kedilerde görülen ciddi ve sistemik bir hastalıktır. Kökeninde feline coronavirus (FCoV) bulunur; ancak FCoV ile karşılaşan her kedide FIP gelişmez. FCoV oldukça yaygındır ve çoğu kedide belirti oluşturmaz veya yalnızca kısa süreli bağırsak sorunlarına yol açar. FIP ise virüsün kedi organizmasındaki biyolojik davranışının değişmesi ve bağışıklık sisteminin verdiği karmaşık yanıt sonucunda ortaya çıkar. FCoV pozitif olmak, kedinin FIP olduğu anlamına gelmez.

FCoV esas olarak dışkı-ağız yoluyla yayılır. Virüs taşıyan bir kedinin dışkısıyla kirlenen kum kabı, yüzey, bakım ekipmanı veya patiler bulaşma kaynağı olabilir. Risk; çok kedili evlerde, üretim ve barınak ortamlarında, ortak kum kaplarının yoğun kullanıldığı ve kedi giriş-çıkışının sık olduğu alanlarda artar. Feline coronavirus, insanlarda hastalık oluşturan coronaviruslardan farklıdır; insanlara bulaştığına ilişkin bilimsel kanıt bulunmamaktadır.

Güncel yaklaşım; viral özelliklerin, bağışıklık yanıtının, genetik yatkınlığın, yaşın, stresin ve çevresel koşulların birlikte rol oynadığı yönündedir. Bazı kedilerde virüs, makrofaj adı verilen bağışıklık hücreleri içinde çoğalma yeteneği kazanabilir. Bu hücreler virüsü vücudun farklı bölgelerine taşıyabilir; damar çevresinde inflamasyon, organlarda lezyonlar ve karın ya da göğüs boşluğunda sıvı birikimi gelişebilir.

FIP her yaşta görülebilse de iki yaşın altındaki kediler daha sık etkilenir. Genç yaş, çok kedili yaşam, yakın zamanda yer değiştirme veya sahiplenilme, yoğun stres, yüksek FCoV maruziyeti ve bağışıklığı etkileyen eş zamanlı hastalıklar riskle ilişkilendirilir. Bu faktörlerin hiçbiri tek başına FIP gelişeceğini göstermez.

Erken belirtiler çoğunlukla özgül değildir: iştahsızlık, kilo kaybı, halsizlik, gelişme geriliği ve antibiyotiklere yanıt vermeyen ateş görülebilir. Efüzyonlu tabloda karın veya göğüste protein yönünden zengin sıvı birikerek karında büyüme ya da solunum güçlüğü oluşturabilir. Efüzyonsuz tabloda böbrek, karaciğer, lenf düğümleri, bağırsak, göz veya sinir sistemi etkilenebilir. Göz renginde değişiklik, bulanıklık, denge kaybı, yürüyüş bozukluğu, titreme ve nöbet acil değerlendirme gerektirir.

Türkiye’de FIP için ulusal ve düzenli bir vaka kayıt sistemi bulunmadığından ülke genelini temsil eden kesin bir FIP oranı verilemez. Bursa’da 100 kediyle yapılan bir araştırmada FCoV antikoru genel örneklemde %21; çok kedili ortamlarda %62, tek kedili evlerde %4 bulunmuştur. İstanbul’da kliniğe getirilen 169 hasta kedide tahmini FCoV seroprevalansı %37 bildirilmiştir. 2018–2019 döneminden seçilmiş başka bir İstanbul grubunda seropozitiflik %90,9’a ulaşmıştır. Bu değerler FIP oranı değil, FCoV ile karşılaşma göstergeleridir ve örneklem özellikleri nedeniyle tüm Türkiye’ye genellenemez.

FCoV dünyanın hemen her bölgesinde görülür. Antikor pozitifliği araştırılan gruba göre yaklaşık %15’ten %90’ın üzerine kadar değişebilir; çok kedili ortamlarda oran genellikle daha yüksektir. Eski Kuzey Amerika veteriner eğitim hastanesi kayıtlarında FIP yaklaşık her 200 yeni kedi başvurusundan birinde teşhis edilmiştir; bu veri güncel küresel prevalans olarak yorumlanmamalıdır. Dünya çapında standart bir FIP bildirim sistemi bulunmadığı için ülkeler arasında doğrudan karşılaştırılabilir güncel vaka sayıları yoktur.

Etkili antiviraller FIP’in prognozunu önemli ölçüde değiştirmiştir. International Cat Care’ın 2025 güncellemesi, uygun tedaviye erişim, doğru dozlama, takip ve destekleyici bakım sağlandığında birçok klinik seride uzun süreli sağkalımın %90’ı aşabildiğini bildirmektedir. Tedavi veteriner hekim tarafından planlanmalı; takviyeler ve beslenme desteği antiviral tedavinin yerine geçmemelidir.